Geçmişten Günümüze Bakırcılık Sanatı

Bakır, tarih boyunca insanoğlunun hayatını kolaylaştıran madenlerin başında yer almış ve bir çağa da adını vermiştir. Bakırcılık sanatını sizler için incelemeye aldık. Bakırın, ardından da kalayla birleşiminden oluşan tuncun keşfedilmesi medeniyet seviyesinde büyük ilerleme sağlamıştır. Diyarbakır – Çayönü’nde M.Ö. 7 bin yılında ilk arıtma işleminin yapıldığı ve bakırdan iğne, kanca gibi aletler ve süs eşyaları elde edildiği ortaya çıkmıştır. Gaziantep, Adıyaman ve Kilis’te milattan önce 5500-3000 yılları arasında yaşanan Bakır Devri‘nde yerleşim görmüş birçok höyüğün bulunması, bölgede bakır işlemeciliğinin oldukça eskiye dayandığını göstermektedir.

 Bakırcılık; bakır ve bakırla çinkonun karışımından elde edilen pirinç tabakalarının işlenip günlük hayatın her alanında kullanılan eşyaların üretilmesi mesleğidir. Bakırcılık sanatı sırasıyla Bizans, Selçuklu ve Osmanlı Devletleri dönemlerinde giderek ivme kazanmış, yapım teknikleri ve süslemeler konusunda önemli gelişmeler sağlanmıştır. Selçuklular zamanında bakırdan elde edilen pirinç yoğun şekilde kullanılmış, özellikle Osmanlı İmparatorluğu döneminde Anadolu’da bakırcılığın merkezlerinden biri Gaziantep olmuş, Adıyaman ve Kilis de halkın ihtiyacı olan bakır eşyaların üretilip satıldığı kentler arasında yer almıştır.

Geçmişte bakırı her şehrin ustası ayrı formatta işlemiş, ayrı bir değer katmıştır. Özellikle 19. yüzyılın ikinci yarısından itibaren Gaziantep bakırcılığı açısından önemli değişiklikler yaşanmıştır. Asırlardır atölyelerde imal edilen geleneksel bakır eşya formları ve süslemelerinde değişiklikler yapılmış, yeni bakır eşya formları ortaya çıkmıştır. Kazıma tekniğinin yanı sıra zımba tekniği ile de süslemeler yapılmaya başlanmıştır.

 1950′li yıllardan itibaren çelik keski ile bakırın üzerine desen işlemeye başlayan ustalar bu sayede bakır eşyalara estetik katmayı da başarmışlardır. Bakırın üzerine tamamen el işçiliği ile desen işlenerek imal edilen bakır ürünler günümüzde tüm dünyanın hayranlığını kazanan sanat eserleri konumuna ulaşmıştır. Mardin, Gaziantep, Kilis ve Adıyaman’ın zengin mutfak kültürüne sahip oluşları da yörede bakırdan çok çeşitli kaplar üretilmesini sağlamış, bakırın mutfaklarda kullanımını artırmıştır.

 Bakır denince akla hemen kalay gelir. Bakırın can dostu kalaydır da denilebilir. Çünkü kalaylanan bakır havadan etkilenip paslanmadığı gibi, kimyasal maddelerin aşındırmasına karşı da korunmuş olur.

Dekoratif amaçla da olsa, bakır eşyalarımıza işlerlik kazandırmak güzel olmaz mı? Kalaylanmaktan başka hiçbir lüksü olmayan bakır eşyaları kullanmak aslında bir gelenek. Bakır tencerede pişen yemeğin tadını bilen müdavimleri ise bu geleneği halen sürdürüyor… Siz de onlardan biri olabilir misiniz?..